اوّلین آیه‌ای که نازل شد و صریحاً مسلمانان را به اقامه نماز و پرداخت زکات فرمان داد، آیه بیستم از سوره مزّمّل است. این آیه می‌گوید:

«إنَّ ربّک یعلمُ أنّک تقوم أدنی من ثُلثی اللّیل و نصفه و ثلثه و طائفه من ‌الّذین معک. و الله یقدر اللَیل و النهار. علم أن لن‌تُحصوه فتابَ علیکم فاقرؤوا ما تیسَر من ‌القرآن. علمَ أن سیکونُ منکم مرضی و آخرون یضربون فی ‌الأرض. یبتغونَ من فضلِ ‌الله و آخرون یقاتلون فی سبیلِ اللهِ فاقرؤوا ما تَیسّر منهُ و أقیموا الصّلاه و آتوا الزّکاه و أقرضُوا الله قرضاً حَسناً …».

صدر آیه مربوط به نافله شب است که ضرورت تلاوت قرآن را ایجاب می‌کند و بعداً در فصل قرائت نماز مورد بحث قرار خواهد گرفت. ذیل آیه صریحاً خطاب می‌کند که شما مسلمانان باید به اقامه نماز و پرداخت زکات و ادای کمک‌های مالی بپردازید.

تکلیف

این صدر و ذیل نشان می‌دهد که تکلیف نماز و زکات در زمانی صادر شد که فقط تعداد قلیلی به اسلام گرویده بودند. تا آن‌حد قلیل و معدود که در جمع آنان مریض و مسافر پیدا نمی‌شد.

در ضمن بشارت داد که به زودی جمع شما رو به فزونی خواهد نهاد و در میان شما کسانی خواهند بود که با حال کسالت و بیماری به ادای نافله شب می‌پردازند و با حال سفر- خواه برای تجارت و خواه برای جهاد در راه خدا- نماز شب را ترک نمی‌گویند.

در این آیه لفظ «صلاه» به کار رفته است و اقامه آن در ضمن یک خطاب عمومی بر همگان واجب شده است.

آشنایی قبلی مسلمانان

کلمه «صلاه» به خاطر سابقه‌ای که در ادیان پیشین داشته است، به عنوان حقیقت شرعیّه تلقّی می‌شود و مفهوم و ماهیت آن برای مردم آن زمان روشن بوده است؛ زیرا مردم غیر مؤمن نیز با ملل اهل کتاب آشنا بودند و صلاه آنان را دیده بودند.

قرآن مجید هم در سوره بیّنه آیه پنجم، از نماز اهل کتاب چنین یاد می‌کند:

«و ما أمِرُوا إلّا لیعبدوا الله مخلصین لهُ الدّین حُنفاء و یُقیموالصّلاه …».

بنابراین فرمان «أقیموا الصلاه» که در آیات فراوانی صادر شده است، گویای آن خواهد بود که نماز باید اصل و محور قرار بگیرد. بدین صورت که هرجا تکلیفی صادر شود و صریحاً نام «صلاه» بر آن اطلاق شود، فرایض و ارکان صلاه را تشکیل دهد و هرجا تکلیفی صادر شود که مشابه با این فرایض و ارکان باشد، ولی نام صلاه به طور صریح به میان نیاید، باید به عنوان سنن و آداب آن شناخته شود و با فرایض پیوند بخورد.

ارکان نماز

برای مطالعه ارکان نماز از نظر قرآن مجید، به صفحات با عناوین زیر مراجعه نمایید: